Hvat er hetta fyri ein samgonga? Hvat eru tað fyri raðfestingar? Og hvar er ábyrgdarkenslan hjá teimum, sum sita við politiska valdinum?
Tað tykist viðhvørt, sum um tað er vorðið týdningarmiklari at fáa politisku roknistykki at ganga upp enn at tryggja, at gerandisdagurin hjá fólkinum ger tað.
Tað kann ikki vera rætt, at politikararnir skulu hava tryggar lønir og góðar umstøður, meðan vanligir føroyingar skulu sita og rokna út, hvussu teir yvirhøvur skulu fáa gerandisdagin at hanga saman.
Og tað, sum ger meg mest ørkymlaða, er, at hetta ikki snýr seg um ein einstakan trupulleika.
Tað snýr seg um framtíðina hjá okkum ungu, bústaðarmøguleikarnar, barnafamiljurnar, tey eldru, vælferðina, rúsevnistrupulleikarnar og allar tær avbjóðingarnar, sum politikararnir hava ábyrgdina av at taka í álvara.
Tí hvat er eitt politiskt vald vert, um tað ikki verður brúkt til at skapa eitt betri samfelag fyri fólkið?
HVAT ER TAÐ FYRI EINA SAMGONGU, FØROYAR HAVA?
Tað verður tosað um fíggjarligt haldføri, sparingar, nýskipanir og framtíðarætlanir. Men hvar eru tær ítøkiligu loysnirnar, sum gera mun fyri vanliga føroyingin?
Hvat verður gjørt fyri barnafamiljurnar, okkum ungu, tey eldru, fólk við skerdum arbeiðsføri og børn og vaksin við serligum tørvi?
Hvussu verður tryggjað, at heilsuverkið, skúlaverkið, dagstovnarnir, eldrarøktin og almannaskipanirnar megna at veita ta hjálp og tænastu, sum fólkið hevur tørv á?
Tað er sjálvandi neyðugt at hava skil á landsins fíggjarviðurskiftum. Men fíggjarligt haldføri kann ikki vera eitt endamál í sjálvum sær, um prísurin er, at grundleggjandi tørvir hjá fólkinum verða settir til viks.
Ein fíggjarlóg kann javnviga á pappírinum, samstundis sum gerandisdagurin hjá einum húski ikki ger tað.
Tað er ikki nóg mikið at leggja fram ætlanir, sum síggja væl út í einum politiskum skjali. Tær skulu eisini kunna merkjast í veruleikanum.
Eg haldi, at hendan samgongan hevur nógv at svara fyri. Tí tað er ikki nóg mikið at vísa á, hvat politikararnir ætla at gera. Teir mugu eisini kunna vísa á, hvat er gjørt, hvat manglar, og nær fólkið kann vænta úrslit.
Ein politisk ætlan er ikki eitt úrslit. Eitt lyfti er ikki ein loysn. Og ein væl orðað røða broytir ikki gerandisdagin hjá einum einasta føroyingi, um einki verður gjørt aftaná.
SKULU VIT UNGU ARVA OKKUM TIL EINA FRAMTÍÐ?
Eitt tað mest álvarsama við gongdini í Føroyum er bústaðarstøðan.
Hvussu skulu vit ungu kunna skapa okkum eina framtíð í Føroyum, tá ið tað kann vera so trupult at fáa ráð til ein bústað?
Hvussu skal ein ungur føroyingur við vanligari løn kunna seta búgv, skapa sær fíggjarligan tryggleika og byggja eina framtíð upp?
Og hvat við teimum, sum ikki hava foreldur við stórari fíggjarligari orku at hjálpa?
Tað er næstan komið hartil, at summi ung síggja arv sum einasta veruliga møguleikan fyri at fáa síni egnu hús.
Hugsið tykkum, hvussu syrgiligt tað er, um eitt ungt menniskja skal kenna, at tað má bíða eftir, at foreldrini doyggja, áðrenn tað yvirhøvur fær møguleika at seta búgv.
Og sjálvt um foreldrini eiga hús, er tað ikki vist, at børnini hava ráð at taka yvir.
Hvat við teimum, sum einki arva?
Skulu tey bara góðtaka, at møguleikarnir fyri at fáa fótin undir egið borð eru nógv minni?
Vit ungu skulu ikki vera noydd at arva okkum til eina framtíð. Vit skulu hava møguleika at skapa okkara egnu.
Tað eigur ikki at vera fíggjarliga støðan hjá foreldrunum, sum í so stóran mun avger, hvør fær møguleika at seta búgv í Føroyum.
Hetta snýr seg ikki um, at øll skulu hava somu ognir ella somu fíggjarligu umstøður. Tað snýr seg um, at øll eiga at hava ein veruligan møguleika at skapa sær eitt sjálvstøðugt lív.
Eitt samfelag, har arbeiði og ábyrgd ikki longur eru nóg mikið til at skapa sær eina framtíð, hevur ein grundleggjandi trupulleika, sum politikararnir ikki kunnu tosa seg burturúr.
EG SKILJI VÆL, HVÍ FÓLK FLYTA AV LANDINUM
Og eg skilji eisini væl, at summi ikki síggja nóg góðar møguleikar fyri at koma heimaftur.
Tað er gott, at vit ungu fara út í heim at nema okkum útbúgving, arbeiðsroyndir og nýggja vitan.
Men tað eigur at vera ein álvarsom ávaring til politisku skipanina, um fólk ikki síggja eina framtíð í sínum egna landi.
Tí hvør skal bera føroyska samfelagið víðari?
Hvør skal arbeiða innan heilsuverk, barnaansing, skúlaverk, eldrarøkt, handverk, byggivinnu, fiskivinnu, alivinnu og allar hinar vinnurnar, sum hvønn einasta dag halda Føroyum gangandi?
Tað hevur ongan týdning, um fólk arbeiða við hondunum, við menniskjum, á sjónum, á landi ella innan aðrar vinnur. Øll hava sín týdning.
Tað eru ikki politisku røðurnar, sum byggja húsini, røkja tey sjúku, ansa børnunum, halda vinnulívinum gangandi ella fáa gerandisdagin í samfelagnum at virka. Tað eru menniskjuni, sum hvønn dag fara til arbeiðis og gera sítt.
Og uttan hesi fólkini steðgar samfelagið.
Tá ið Føroyar missa ung fólk, missa Føroyar ikki bara íbúgvar. Landið kann missa framtíðar arbeiðsmegi, fakfólk, vinnurekandi, familjur og vitan, sum annars kundi verið við til at ment samfelagið.
Tað eigur tí ikki bara at vera ein politisk málsetningur at fáa fólk at koma heim.
Tað eigur at vera ein politisk skylda at skapa umstøður, sum gera tað møguligt hjá fólki at velja Føroyar til.
Føroyar skulu ikki bara vera eitt land, sum fólk minnast við kærleika, eftir at tey eru flutt burtur.
Føroyar skulu vera eitt land, sum fólk hava ráð at koma heim til.
HVAT VIÐ ØLLUM HINUM FØROYINGUNUM?
Tað snýr seg ikki bara um okkum ungu.
Tað snýr seg um øll føroya fólk.
Um barnafamiljur, sum skulu fáa gerandisdagin at hanga saman. Um støk foreldur, sum bera eina stóra ábyrgd. Um fólk við vanligum lønum, sum arbeiða og rinda skatt, men kortini kunnu hava torført við at fáa fíggjarviðurskiftini at hanga saman.
Um tey eldru, sum hava arbeitt og verið við til at byggja samfelagið upp.
Um fólk við sjúku, skerdum arbeiðsføri og serligum tørvi.
Og um øll tey, sum hava brúk fyri, at heilsuverkið, almannaskipanirnar og vælferðartænasturnar virka.
Tað er ikki eitt ov stórt krav, at fólk skulu kunna liva eitt virðiligt lív í sínum egna landi.
Og tað eigur ikki at vera ein framíhjárættur, sum bara tey fíggjarliga sterku hava møguleika til.
Eitt samfelag skal ikki bara skapa góðar umstøður fyri tey, sum longu standa sterkt.
Tað skal eisini tryggja, at tey, sum hava tørv á hjálp, ikki verða latin afturúr.
OG SO ER TAÐ SENDINGIN „LEIVUR VIL LIVA“
Ein sending hjá Kringvarpi Føroya, sum gevur innlit í eina álvarsama menniskjalagnu og avbjóðingarnar hjá einum manni, sum stríðist við rúsevnismisnýtslu.
Tað er sera týdningarmikið, at Kringvarpið lýsir slíkar søgur.
Men samstundis má eg spyrja:
Skal tað veruliga vera neyðugt, at Kringvarp Føroya ger eina dokumentarsending, áðrenn ein álvarsamur samfelagstrupulleiki fær tað politiska uppmerksemið, sum hann hevur uppiborið?
Rúsevnistrupulleikar eru ikki nakað nýtt fyribrigdi í Føroyum.
Longu í 2022 varð ein heildarætlan við 58 tilmælum um rúsevnisøkið gjørd.
Nú, fleiri ár seinni, er tað framvegis neyðugt at seta spurningar um, hvussu viðgerð og hjálp skulu skipast.
Hvat er framt av tilmælunum?
Hvat manglar?
Og hví tekur tað so langa tíð at fáa neyðugar broytingar í lag?
Eftir slíkar sendingar síggjast rósandi orð frá politiskum umboðum. Tey skriva um, hvussu týdningarmikið tað er, at slík viðurskifti verða lýst, hvussu álvarsom støðan er, og at nú má okkurt gerast.
Tað ljóðar alt væl.
Men hvat hendir síðani?
Hvat hendir, tá ið sendingin er liðug, uppsløgini eru gloymd og almenna uppmerksemið er farið víðari?
Hvør tekur ábyrgdina av, at orðini verða til veruligar broytingar?
Hvør fylgir upp?
Hvør tryggjar, at fólk, sum stríðast við rúsevnistrupulleikar, fáa ta hjálp, tey hava tørv á?
Tað er lætt at skriva, at nú má okkurt gerast. Tað er nógv truplari at taka ábyrgdina av at gera tað.
Politisk ábyrgd verður ikki mátað í, hvussu væl ein dugir at skriva um trupulleikarnar. Hon verður mátað í, hvat ein ger fyri at loysa teir.
Og eitt menniskja, sum hevur tørv á hjálp, eigur ikki at vera bundið av, um søgan hjá viðkomandi fær pláss í fjølmiðlunum.
HVØR TEKUR Í VERULEIKANUM ÁBYRGDINA?
Eg haldi, at frástøðan millum politisku skipanina og gerandisdagin hjá nógvum vanligum føroyingum kann kennast alt ov stór.
Politikararnir hava sína løn og sínar arbeiðsumstøður. Men hvussu tryggja teir, at teir samstundis skilja gerandisdagin hjá teimum, sum ikki hava somu fíggjarligu fortreytir?
Tað er eitt at sita og tosa um sparingar, fíggjarligt haldføri og politiskar raðfestingar.
Tað er nakað annað at vera tann, sum skal liva við avleiðingunum.
Ein politisk avgerð kann síggja skilagóð út í einum roknistykki, men samstundis hava stórar menniskjaligar avleiðingar.
Tað er ikki vanligi føroyingurin, sum situr í løgtinginum og tekur avgerðirnar.
Tað er ikki barnafamiljan, sum stríðist við at fáa gerandisdagin at hanga saman, ið hevur ábyrgdina av landsins fíggjarætlan.
Og tað er ikki tann ungi føroyingurin, sum ikki hevur ráð at seta búgv, ið hevur skapt bústaðartrupulleikarnar.
Tað eru tey fólkavaldu, sum hava fingið valdið, ábyrgdina og møguleikan at broyta viðurskiftini.
Og tí eigur politiska ábyrgdin eisini at verða løgd har, hon hoyrir heima.
OG HVAT VIÐ BEINIR JOHANNESEN?
Eg haldi, at tað er neyðugt at seta nógv greiðari og meira beinleiðis spurningar til Beinir Johannesen og ta politisku kós, sum hann umboðar.
Tí sum løgmaður ber hann eina serliga ábyrgd.
Hann skal ikki bara kunna verja politisku raðfestingarnar hjá samgonguni. Hann eigur eisini at kunna greiða frá, hvussu tær skulu gera Føroyar til eitt betri land at liva í.
Og har haldi eg, at tað eru ov nógvir spurningar, sum framvegis krevja greið svar.
Hvat er í veruleikanum endamálið við einari politiskari kós, um úrslitið verður, at vanlig fólk hava alsamt truplari við at síggja eina framtíð í sínum egna landi?
Hvat er ætlanin fyri okkum ungu, sum skulu skapa okkara framtíð her?
Hvat er ætlanin fyri barnafamiljurnar, sum skulu fáa gerandisdagin at hanga saman?
Hvat er ætlanin fyri tey, sum hava tørv á hjálp frá almennu skipanunum?
Og hvørjar ítøkiligar broytingar kann løgmaður vísa á, sum fara at gera ein veruligan mun?
Eg haldi ikki, at tað er nóg mikið at vísa á, at samgongan hevur eina ætlan.
Ein løgmaður eigur at verða mettur eftir meira enn sínum politisku frágreiðingum. Hann eigur at verða mettur eftir sínum raðfestingum, sínum avgerðum og teimum úrslitum, sum tær skapa fyri fólkið.
Tað er ikki eitt persónligt álop at krevja politiska ábyrgd. Tað er ein grundleggjandi partur av einum fólkaræði.
Og um politiska kósin ikki skapar tær neyðugu broytingarnar, eigur hon at verða endurskoðað – heldur enn at fólkið bara skal fáa fleiri frágreiðingar um, hví broytingarnar lata bíða eftir sær.
Tí løgmaður hevur ikki fingið eitt álitisstarv fyri at greiða frá, hví trupulleikarnir eru torførir. Hann hevur fingið politiska ábyrgd fyri at vera við til at loysa teir.
OG HVAT BYGGJA VELJARARNIR SÍNA STØÐUTAKAN Á?
Í Føroyum hava øll, sum hava valrætt, møguleika at ávirka politisku samansetingina.
Men eg haldi, at tað er ein viðkomandi spurningur, hvussu politisk undirtøka verður skapt.
Fylgja fólk nóg væl við í politikki?
Seta tey seg inn í tað, sum flokkarnir standa fyri, og hvørjar avleiðingar teirra politisku ætlanir kunnu hava?
Ella kunnu persónlig sambond, familjuvanar og popularitetur viðhvørt fáa størri týdning enn sjálvt politiska innihaldið?
Eg veit ikki, hví hvør einstakur hevur valt, sum hann hevur. Men eg haldi, at hetta eru spurningar, sum eiga at verða tiknir í álvara.
Tí tað er stórur munur á at dáma ein politikara og at taka undir við teimum politisku avgerðunum, sum viðkomandi stendur fyri.
Ein atkvøða er ikki bara ein stuðulsyvirlýsing til ein persón. Hon er eisini ein støðutakan til eina politiska kós.
Og eg vóni, at tey, sum hava stuðlað hesi politisku kósini, eisini fylgja við í, hvørjar avleiðingar hon hevur.
Tí politisk ábyrgd endar ikki, tá ið valið er av.
Tey fólkavaldu skulu eisini standa til svars fyri tað, sum verður gjørt aftaná.
HVØRJA FRAMTÍÐ SKULU FØROYAR HAVA?
Eg vóni inniliga, at politiska kósin í Føroyum verður endurskoðað, og at menniskjalig virði, sosialur tryggleiki, bústaðarmøguleikar og vælferð verða tikin í álvara.
Føroyar eiga at vera eitt land, har vit ungu kunnu skapa okkum eina framtíð, har barnafamiljur hava tryggar umstøður, har fólk við serligum tørvi fáa hjálp, og har tey eldru verða møtt við virðing.
Eitt land, har fólk ikki kenna seg gloymd av teimum skipanum, sum eru settar í verk fyri at hjálpa teimum.
Eitt vælferðarsamfelag verður ikki bara mátað eftir, hvussu nógvir pengar eru í landskassanum. Tað verður eisini mátað eftir, hvussu tað tekur sær av fólkinum.
Og eitt samfelag kann ikki kalla seg sterkt, um tað ikki samstundis torir at hyggja at teimum, sum standa veikast.
Tað er neyðugt, at politikararnir taka hesar avbjóðingarnar í álvara og vísa í verki, at teir skilja ábyrgdina, sum fylgir við at hava politiskt vald.
Tí Føroyar eru meira enn ein fíggjarlóg, ein samgongusemja og nøkur politisk lyfti.
Føroyar eru menniskjuni, sum búgva her.
Og framtíðin hjá Føroyum verður ikki tryggjað við teimum politisku orðunum, sum ljóða best í dag.
Hon verður tryggjað við teimum avgerðum, sum verða tiknar, og teimum møguleikum, sum verða skaptir fyri fólkið í morgin.
Tað eigur ikki at vera neyðugt at vera fíggjarliga væl fyri, eiga røttu sambondini ella arva ein bústað fyri at hava møguleika at skapa sær eitt gott lív í Føroyum.
Tað eigur at vera møguligt at arbeiða, taka ábyrgd, seta búgv, fáa familju og byggja eina framtíð upp – uttan at tað kennist sum ein ómøgulig uppgáva.
Tí um politikararnir ikki megna at skapa umstøður, sum gera tað møguligt hjá fólki at búgva og trívast í Føroyum, so er tað ikki fólkið, sum hevur svikið samfelagið.
Tá er tað politiska skipanin, sum ikki hevur megnað sína uppgávu.
Og tað er kanska júst tann spurningurin, sum løgmaður og samgongan eiga at seta sær:
Hvat er eitt vælferðarsamfelag vert, um fólkið, sum skal liva í tí, ikki longur hevur ráð at vera ein partur av tí?
TAKK FYRI, AT TÚ TÓK TÆR TÍÐ AT LESA HETTA!
