Serlig fiskirættindi, sum verða latin smærri fiskivinnubygdum í Íslandi, tykjast vera eitt munadygt amboð til at styrkja lokala búskapin og varðveita búsetingina.

Tað er niðurstøðan í nýggjari gransking hjá Vífili Karlsson, professara á Háskólanum á Bifröst, og Sveini Agnarsson.

Granskararnir hava kannað íslendsku skipanirnar við fiskirættindum til smærri fiskivinnusamfeløg og nýtt hagtøl frá 2008 til 2024.

Tað skrivar íslendska kringvarpið RÚV.

Betri úrslit enn aðrar skipanir

Í Íslandi verða 5,3 prosent av árligu fiskirættindunum sett av til serlig endamál, sum millum annað skulu stuðla fiskivinnubygdum, ið hava verið hart raktar av afturgongd í fiskivinnuni.

Granskararnir hava kannað fimm ymiskar skipanir, sum býta hesi rættindi út.

Úrslitið vísir, at serliga skipanin, har fiskirættindi verða latin bygdum við álvarsomum búskaparligum trupulleikum, hevur greiðastu jaligu ávirkanina.

Í hesum bygdum funnu granskararnir hagfrøðiliga týðandi samband millum tillutaðu fiskirættindini og hægri lønarinntøkur, størri kommunalar skattainntøkur, fólkavøkstur og fleiri seldar bústaðir.

Arbeiðsloysið var eisini lægri.

Hinar skipanirnar, millum annað vanlig bygdarkvota, serlig rættindi til línuveiðu og strandveiðu, góvu ikki líka greið jalig úrslit.

Kvinnurnar fáa serliga nógv burturúr

Eitt áhugavert úrslit er, at ávirkanin á lønarinntøkurnar hjá kvinnum var meira enn tvífalt so sterk sum hjá monnum.

Ein frágreiðing kann vera, at serligu fiskirættindini eru treytað av, at fiskurin verður virkaður í viðkomandi bygd.

Av tí at lutfalsliga nógvar kvinnur arbeiða í fiskavirkjum á landi, kann hetta hava serliga stóran týdning fyri teirra arbeiðsmøguleikar og inntøkur.

Granskararnir vísa tó á, at úrslitini eru ymisk frá bygd til bygd, og at tað tí er neyðugt at kanna staðbundnu viðurskiftini, áðrenn niðurstøður verða gjørdar um einstøk samfeløg.

Ísland ætlar at endurskoða skipanina

Íslendski ráðharrin fyri undirstøðukervi, Eyjólfur Ármannsson, hevur boðað frá einari samlaðari endurskoðan av skipanunum við fiskirættindum til bygdirnar.

Væntandi verður lógaruppskot lagt fyri Altingið í november.

Endamálið er at fáa greiðari reglur og eina skipan, sum betur røkkur málinum um at stuðla viðbreknum fiskivinnusamfeløgum.

Áhugavert fyri Føroyar

Í Føroyum hevur leingi verið kjak um, hvussu fiskirættindi skulu býtast, og hvussu útróður og fiskivinna kunnu varðveitast í smærri bygdum.

Íslendska granskingin gevur eitt nýtt íkast til hetta kjakið.

Hon bendir á, at tað ikki bert hevur týdning, hvussu stórur partur av fiskirættindunum verður latin smærri fiskivinnusamfeløgum, men eisini hvørjar treytir verða settar fyri at fáa rættindini.

Serliga tykist tað hava týdning, at fiskirættindi verða knýtt at arbeiði og virðisskapan í lokalsamfelagnum.

Granskingin prógvar tó ikki, at somu skipanir uttan víðari høvdu givið somu úrslit í Føroyum.