Friðarheiðursløn Nobels verður í ár latin Navanethem ”Navi” Pillay úr Suðurafrika fyri arbeiði hennara at fremja frið og altjóða rætt.
Millum fyrrverandi móttakarar eru Barack Obama, Martin Luther King og Móðir Teresa.
Her eru nakrir upplýsingar um friðarheiðurslønina:
Nobelheiðurslønirnar vórðu stovnaðar av Alfred Nobel, svenskum evnafrøðingi, sum livdi frá 1833 til 1896. Hann er eisini kendur fyri at hava uppfunnið dynamittið.
Í 1888 prentaði ein fronsk avís av misgáum minningarorð um Alfred Nobel, tá beiggi hansara doyði. Har varð hann nevndur ”deyðans keypmaður” vegna stóru skaðarnar, sum dynamittið kundi elva til.
Hetta skal hava fingið Alfred Nobel at stovna heiðurslønirnar fyri at bøta um eftirmælið hjá sær.
Á hvørjum ári verða seks heiðurslønir latnar: í læknavísindum/fysiologi, fysik, kemi, bókmentum, búskapi og friðarheiðurslønin.
Sambært testamenti Alfreds Nobels skal friðarheiðurslønin latast tí, sum hevur gjørt mest fyri at skapa brøðralag millum tjóðir, avtaka standandi herar ella fremja ella skipa fyri friðarfundum.
Friðarheiðursløn Nobels verður latin av eini nevnd, sum norska tjóðartingið, Stórtingið, velur.
Nevndarlimirnir verða valdir fyri seks ár í senn. Hóast tað ikki er eitt formligt krav, eru allir nevndarlimirnir úr Noregi.
Heiðurslønin verður latin í Noregi. Tá Nobel doyði, vóru Svøríki og Noreg í ríkjasambandi. Nobel greiddi ikki sjálvur frá, hví hann vildi hava friðarheiðurslønina latna í Oslo.
Ávís krøv skulu lúkast fyri at kunna skjóta upp eitt valevni til heiðurslønina.
Limir í landsstjórnum, professarar og fyrrverandi móttakarar av heiðurslønini eru millum teirra, sum kunnu skjóta upp valevni.
Í 2026 vóru 287 valevni til friðarheiðurslønina. Av teimum vóru 79 felagsskapir.
Við heiðurslønini fylgja 12 milliónir svenskar krónur. Tað svarar til slakar átta milliónir danskar krónur.
Heiðurslønin verður handað 10. desember, sum er deyðsdagur Alfreds Nobels.
Keldur: Nobel Prize, Ritzau og Britannica.
/ritzau/
