Men hvar er nýggja, ítøkiliga fíggjarliga betringin fyri núverandi fyritíðarpensjónistar?

Í hesum trimum skjølunum er eingin nýggj, serstøk hækking av fyritíðarpensjónini staðfest við greiðari upphædd, fígging og gildiskomu. Verandi skipanir verða førdar víðari, meðan lyftini um nýggjar betringar framvegis eru ógreið.

Hetta snýr seg um fólk, sum skulu fáa eina avmarkaða inntøku at røkka til mat, bústað, hita, el, heilivág og flutning.

Sambært upphæddunum hjá Almannaverkinum fyri 2026 fær ein stakur við hægstu fyritíðarpensjón 16.009 kr. um mánaðin í grundupphædd, viðbót og avlamisviðbót. Miðal fyritíðarpensjón er 13.077 kr. og lægsta 13.028 kr. Brennistuðul á 723 kr. kemur afturat hjá teimum, sum lúka treytirnar. Upphæddirnar eru áðrenn skatt og gjøld av skattskyldugu pørtunum og uttan møguligt útgjald av óbrúktum skattafrádrátti. [1]

Til samanberingar fær eitt vanligt løgtingsfólk umleið 50.000 kr. í mánaðarløn, umframt 2.000 kr. í skattafríum kostnaðarískoyti. Tað eru umleið 52.000 kr., áðrenn onnur ískoyti verða løgd afturat. Eftir bústaði koma tímapeningur ella dagpeningur, koyripeningur, tunnils- og ferjugjøld harumframt. Nevndarformenn fáa eisini 2.500 kr. mánaðarliga í serligari samsýning. [2]

Grundlønin hjá einum løgtingsfólki er sostatt meira enn tríggjar ferðir so stór sum hægsta fyritíðarpensjónin hjá einum støkum, uttan brennistuðul. Samanberingin er áðrenn skatt og gjøld, men hon vísir, hvussu langt er millum tykkara fíggjarliga veruleika og okkara.

Og munurin steðgar ikki við lønini. Løgtingsfólk kunnu hava lønt arbeiði við síðuna av tingsessinum og sostatt vinna meira oman á løn og sømdir. Í ávísum almennum størvum loyvir lógin teimum at arbeiða upp til hálva tíð samstundis. [7] Hjá okkum á hægstu fyritíðarpensjón er arbeiðsførið hinvegin so skert, at Almannaverkið vegleiðandi setur arbeiðstíðina til í mesta lagi fimm tímar um vikuna — um vit yvirhøvur megna at arbeiða. Hetta er ikki eitt sjálvvirkandi mótrokningarmark: Í 2026 verða 30% av inntøkuni oman fyri frádráttarfríu ársupphæddina á 106.000 kr. drigin frá pensjónini, og arbeiðsavrikið kann eisini føra til eina nýggja meting av pensjónsrættinum. [8] Løgtingsfólk hava sostatt møguleika at økja eina longu munandi størri inntøku, meðan okkara møguleikar eru avmarkaðir av heilsuni og pensjónsreglunum. Fyri okkara livistøði merkir tað minni fíggjarligt rásarúm og størri ótryggleika, tá matvørur, brennievni og olja dýrka. Vit kunnu ikki bara arbeiða okkum úr trupulleikanum. Tað eiga tey, sum áseta okkara kor, at taka í álvara.

Hvussu skulu tit skilja, hvussu tað er at liva undir fátækraváðamarkinum, um tit ikki lurta eftir teimum, sum stríðast við at fáa pengarnar at røkka? Hvussu skulu tit skilja stúranina fyri næstu oljurokning, ella hvussu tað kennist at standa í handlinum og leggja neyðugar matvørur aftur á hillina?

Ongin nýtist at liva í fátækraváða fyri at taka ábyrgd, heldur ikki løgtingsfólk, men tit hava skyldu at lurta og handla. Tá okkara gerandisdagur verður møttur við ógreiðum lyftum, meðan tykkara egnu sømdir hava greiðar upphæddir, er tað rímiligt at spyrja: Skilja tit ikki álvaran — ella raðfesta tit okkum ikki?

Meðan vit bíða, halda rokningarnar fram við at koma.

Mat- og drykkjuvørur eru dýrkaðar meira enn 30% seinastu fimm árini. Oljuprísurin er hækkaður góð 30% frá august 2025 til august 2026. [3]

Ein príshækking á 30% merkir, at vørur, sum áður kostaðu 1.000 kr., nú kosta 1.300. Fyri fólk við avmarkaðari inntøku skulu tær eyka 300 krónurnar takast frá onkrum øðrum. Tað kann vera matinum, hitanum ella øðrum neyðugum útreiðslum.

Í samgonguskjalinum stendur, at eftirlønaruppsparing skal leggjast oman á fyritíðarpensjón. Gott. Men hvussu nógv? Hvør rindar? Nær byrjar tað?

Eisini verður nevnd ein møgulig krónuhækking upp á fyritíðarpensjónina, UM framtíðar lønarsáttmálar verða gjørdir í krónum. Eitt treytað lyfti sigur okkum tó einki um, hvussu nógv (um nakað), vit fáa meira at liva fyri í 2027. [4]

Ólavsøkurøðan boðar frá einari viðbót eftir skiftið frá fyritíðarpensjón til fólkapensjón. Tað kann hjálpa tá. Men okkara matrokning og oljurokning skulu gjaldast nú. [5]

Fíggjarlógaruppskotið hevur eina hægri samlaða játtan til fyritíðarpensjón. Men fleiri móttakarar merkja eisini størri útreiðslur. Ein hægri játtan til skipanina er ikki tað sama sum fleiri pengar í hondina hjá hvørjum einstøkum. [6]

Fyritíðarpensjónistar kunnu ikki bara taka eyka vaktir fyri at vinna príshækkingarnar aftur. Arbeiðsførið er varandi skert. Tað er júst grundarlagið undir pensjónini.

Samgongan má halda uppat at biðja okkum vera tolin uttan samstundis at leggja eina veruliga loysn á borðið.

Vit krevja greið svar: Hvussu nógv skulu núverandi fyritíðarpensjónistar fáa meira at liva fyri? Hvussu verður tað fíggjað? Og nær verður tað sett í verk?

Tað eigur ikki at vera torførari at áseta trygg kor hjá sjúkum borgarum enn at áseta tryggar sømdir hjá politikkarum.

Vit kunnu ikki hita húsini við samgonguskjalinum. Vit kunnu ikki eta ólavsøkurøðuna. Og vit kunnu ikki gjalda rokningarnar við ógreiðum lyftum.

Heidi E. Hammer

Maria Jacobsen

Kelduávísingar

[1] Almannaverkið, Almannaveitingar 2026. www.av.fo/fo/ambod/almannaveitingar-upphaeddir

[2] Løgtingslóg nr. 55 frá 29. mai 2024 um samsýning og eftirløn til løgtingsfólk, § 1. www.logir.fo. Grundlønin á umleið 50.000 kr. er upplýst av høvundanum; krónutalið er ikki sjálvstøðugt staðfest í hesum keldugrundarlagi.

[3] Kringvarp Føroya, Oljuprísurin er hækkaður 30 prosent seinasta árið, 24. september 2026. www.kvf.fo/greinar/2026/09/24/oljuprisurin-er-haekkadur-30-prosent-seinasta-arid

[4] Samgonguskjal 2026, almannamál, s. 7. www.fmr.fo/fo/um-radid/landsstyrismadur/samgonguskjalid

[5] Ólavsøkufrágreiðing løgmans 2026, røða, s. 8. www.lms.fo/fo/kunning/tidindi/her-er-olavsoekufragreiding-loegmans-2026

[6] Uppskot til løgtingsfíggjarlóg fyri fíggjarárið 2027, § 12.21.8.05, s. 458–460.

[7] Løgtingslóg nr. 55 frá 29. mai 2024 um samsýning og eftirløn til løgtingsfólk, § 4 um farloyvi og hjástørv. www.logir.fo/Logtingslog/55-fra-29-05-2024-um-samsyning-og-eftirlon-til-logtingsfolk

[8] Almannaverkið, Fyritíðarpensjón / Framskundað pensjón, brotið Arbeiði og onnur inntøka umframt fyritíðarpensjón. Upphæddir fyri 2026. www.av.fo/fo/utgjoeld-og-veitingar/fyritidarpensjon-framskundad-pensjon